Geruis uit de Kluis

Images religieuses: inleiding

We hebben net het feest van Maria Koningin gevierd, maar het weer doet alsof het al Allerheiligen is. Tijd dus om de kachel op te stoken en de bibliotheek op te ruimen. De afgelopen drie jaar hebben me immers niet de rust gelaten om orde te houden in de alsmaar meer om zich heen grijpende boekenzee. ‘Boekenzee’ bedoel ik maar gedeeltelijk figuurlijk. Ze klotst, ze golft en als je niks tegen haar onderneemt slaat ze de dijken weg. Boeken zijn net konijnen. Elke ochtend zijn het er méér.

Als je zo’n klusje aanpakt, is het grootste gevaar altijd … vroeger. Je bent immers aan het graven in je verleden, en onvermijdelijk kom je personen of zaken tegen die je bij de strot pakken. Op zich is dat geen ramp, maar opschieten doet het natuurlijk ook niet.

Soit. Ik ben er immers aan begonnen omdat ik eindelijk weer eens tijd heb. Laten we daar dan maar eens wat van verspillen aan zoete en zure herinneringen. Die vormen immers ook een soort bibliotheek, die net als de papieren versie af en toe moet worden opgeschoond en opgeruimd.

Deze keer is het al snel raak, als ik een groen boekje uit de negentiende eeuw tegenkom, met in verweerde gouden lettertjes het opschrift ‘Images religieuses.’ Het is één van mijn meest gekoesterde bezittingen, en altijd als ik het in handen krijg is dat een garantie voor uren vertraging. Dat komt omdat het een bom van atmosfeer is. Ik ben gevoelig voor atmosfeer.

Het ruikt zoet. Het is zoet. Het heeft een stijf kaft dat maar moeilijk open wil. Het is een oesterig boekje. Het heeft nu een voorname moskleur, maar ik vermoed dat het honderdvijftig jaar geleden groener dan groen was. Het bevat alleen heiligenprentjes, met als enige tekst de onderschriften. Net als de titel al doet vermoeden is het boekje nogal Fransig: de prentjes zijn in de stijl die men Saint-Sulpice noemt, vernoemd naar een wijk in Parijs rond een beroemde kerk waar veel drukkers van dit soort vroom drukwerk woonden.

Dat is echter bedrog. Het boekje is net zo Frans als de dom van Keulen: de spitsbogen nog spitser, de luchtbogen nog luchtiger, het glas in lood nog glaziger, de lievevrouwen nog liever. Het is, met andere woorden, gründlich Frans. Het is een uitgave van de ‘Verein zur Verbreitung religiöser Bilder’ in … Düsseldorf.

Nog niet zo lang geleden werd er op deze kunst met dedain neergekeken: pastiche, kitsch. Tegenwoordig worden deze plaatjes weer meer en meer herkend voor wat ze zijn: geweldig werk van geweldige graveurs. Ik ga jullie er de komende tijd wat van laten zien. Daarbij gaat het me echter niet om de kunstzinnige waarde, maar om de verhalen achter de afbeeldingen. En om de geur. Ondanks het feit dat ruikende weblogs nog wel even toekomstmuziek zullen blijven hoop ik daarvan toch iets over te kunnen brengen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Fields marked with * are required