Zoals in een van mijn vorige posts al werd aangekondigd ben ik ondertussen naar het museum geweest, en het was inderdaad een heerlijke ervaring.

De schilder Waterhouse was geen verbaal figuur.

In die zin is er tussen hem en mij weinig verwantschap.

En toch: als ik oog in oog sta met zijn werk, wat een herkenning is er dan.

Ik zal de komende tijd af en toe terugkomen op de prachtige dingen die ik in Groningen van Waterhouse mocht zien, en ik wilde graag beginnen met zijn ‘Cleopatra.’

Ik zou willen beginnen met op te merken dat ik dit een draak van een schilderij vind. Niet omdat ik het lelijk vind, maar omdat het me beangstigt.

Ik zou dit nooit ophangen op een plaats waar ik er dagelijks tegenaan zou lopen.

Niet voor boven de piano.

Nou zijn wulpse femmes fatales ook niet direct het hoofdonderwerp van het iconografische programma in de kluis. Ze past niet bij het behang, zou je kunnen zeggen. Maar dat is niet waar het me nu even om gaat.

Van dit schilderij (het plaatje doet het geen recht) gaat in levenden lijve een enorme zuigkracht uit. Het heeft een sterke dieptewerking die aantrekt, die maakt dat men de neiging heeft er recht op af te lopen. Maar als men er dan vlak voor staat blikt men in de ogen van een slang, en men beseft dat men opgevreten zou zijn als deze verf geleefd had.

Een slang is eigenlijk nog een verkeerde metafoor voor deze dame. Wat haar zo walgelijk maakt, is dat haar slechtheid herkenbaar is. Hier zit geen draak of duivel, geen kwaad van buiten. Ze is een verbeelding van bedorven menselijkheid, puur mens, puur verknipt. Hier zit verveling, wreedheid, hoerigheid, leedvermaak, cynisme, achteloosheid, begerige onverschilligheid, vernielzucht, sadisme. Dit alles verpakt in een uiterst charmant velletje, natuurlijk, dat dan weer wel.

Weinig van ons hebben een dergelijk velletje, maar de hele rest van haar woont in ons allemaal. Ze krijgt weliswaar meestal niet haar zin, want we doen ons best haar onder de duim te houden, geholpen door de Heilige Geest, onze opvoeding en een goede wil. Maar we vallen allemaal wel eens in haar klauwen, wanneer we oordelen over wat we niet kennen, handelen uit jaloersheid, trots op anderen neerzien, ons uit gemakzucht overgeven aan wantrouwen, ongeïnteresseerd zijn in het zwoegen van onze naaste. Spelen met andermans leven.

Ze is, ironisch genoeg, het moeilijkst te temmen als we zelf slachtoffer worden van achteloosheid, agressie, frustratie. Dan wordt deze koningin inderdaad verleidelijk, nee, haast onweerstaanbaar. Ook de historische Cleopatra was haar hele leven stevig mishandeld voor ze zo’n grillig spook werd.

We herinneren ons allemaal wel onze nog ongepolijste kinderjaren. Hoe schier onmogelijk het was om je rottige buurjongetje niet een mep terug te verkopen als je er een gekregen had.

Maak je maar geen illusies: die neiging heb je nog steeds.

Jezus waarschuwt in duistere bewoordingen hen die zijn kleinen aanstoot geven, hen die deze dame in anderen wakker schudden. Want ze woont in ons allemaal.

Ik stel je voor aan Cleopatra, een van de huurders van het gebouw van je ziel.

Hou haar eronder.