Omdat de serie met woestijnvaderspreuken begint met een aantal gezegden van en over de heilige Antonius Abt schrijf ik maar eens even een paar woorden over zijn verering in Warfhuizen.

De heilige Antonius Abt (of Abba Antonius, zoals de vaderspreuken zeggen) leefde in de derde en vierde eeuw in de Egyptische woestijn. Hij is een van de grondleggers van de kluizenaarsgemeenschappen die daar tot bloei kwamen, en waaruit in feite heel het westerse kloosterwezen is voortgekomen.

We zijn over zijn leven redelijk gedetailleerd op de hoogte door de biografie die de heilige Athanasius van Alexandrië (een tijdgenoot) over hem schreef. Voor wie meer over hem wil weten verwijs ik graag naar die biografie, die hier integraal en geïllustreerd online staat op de uitmuntende site van Dolf Hartsuiker.

De boetedoeningen die hij zichzelf oplegde zijn legendarisch geworden. Zelfs de vadertjes die hem kenden (en die er zelf ook wat van konden) waren het erover eens dat hij daarin onnavolgbaar was. Hij vastte ongelooflijke perioden en sprak soms jaren achtereen geen mens.

Antonius is vooral bekend geworden door de bekoringen die hij in de woestijn moest verduren. Beroemde kunstenaars uit alle tijden hebben dit gebeuren verbeeld. Ik plaats hier een paar voorbeelden.

Deze eerste had ik eigenlijk nog nooit gezien. Ik denk dat het een Frans werk uit de negentiende eeuw moet zijn. De duivel lijkt me in dit geval een soort sansculot.

De tweede is de wereldberoemde bizarre dagdroom van Salvador Dalí

Jeroen Bosch maakte er natuurlijk weer een circus van. Een prachtig circus, trouwens, dat dan weer wel.

Hetzelfde kan ik niet zeggen van Félicien Rops, die werkelijk alles kon gebruiken om zijn antichristelijke ideeën uit te dragen. Je ziet hier duidelijk dat de duivel wordt neergezet als vrolijke frans, terwijl Antonius en vooral ook Christus zelf als duistere figuren worden afgebeeld. Félicien was een decadente schilder aan het einde van de negentiende eeuw met een soms zeer duistere verbeelding. Ik heb geaarzeld om zijn werk hier op te nemen, maar ik doe het toch omdat hij juist die hersenspinsels aanschouwelijk maakt die ook bij uitstek de ‘moderne’ mens bezighouden en kwellen.

Met Antonius heeft dat ondertussen weinig meer te maken. Wie de vaderspreuken en de biografie van Athanasius gaat vermoeden dat hij leefde in een sfeer die weliswaar zeer ascetisch was, maar ook blijmoedig en eenvoudig.

In Warfhuizen blijft zijn verering wat op de achtergrond. Hij is wat uiterlijke devotie betreft een beetje verdrongen door de heilige Gerlachus van Houthem (de patroon van de Nederlandse kluizenaars.)

Wel wordt zijn feest op 17 Januari natuurlijk uitbundig gevierd en prijkt zijn reliekschrijn nog altijd zeer prominent in het rechter zijretabel van de kluiskapel. Ook staat hij heel pront op de achterkant van één van de prentjes van O.L.V. van de Besloten Tuin.

Er zijn toch nog altijd mensen die bijzonder in hem geïnteresseerd zijn. Met enige regelmaat wordt er naar het schrijn gevraagd. Er zit overigens maar een zeer klein botfragmentje in, waarvan het - met zo’n oude heilige - natuurlijk maar de vraag is of het echt is.

Hoen dan ook: het is duizend jaren als zodanig vereerd, dus eerbiedwaardig is het zowieso. Het verwijst ons naar de voorspraak van een trouwe vriend en voorspraak: de goede Abba Antonius.