Dit jaar viel Maria hemelvaart een keer op een zondag, maar wel werd voorspeld dat het weer verschrikkelijk zou zijn. Uiteindelijk viel dat erg mee, en het was de hele dag druk met dankbare mensen in een feestelijke stemming. Maria blijft nog de hele week in feestgewaad, net als de rest van de kapel. Dus wie op de dag zelf niet kon komen heeft nog het hele (officieuze) octaaf de kans.

Ik krijg nogal wat vragen over de koorkap die pastoor Wagenaar droeg tijdens de laatste broederschapsbedevaart. Hij valt algemeen in de smaak, zoveel is wel duidelijk. Ik heb de foto uit het voorgaande bericht even hier naartoe overgeheveld:

De vraag die ik steeds weer krijg is: ‘Is deze koorkap speciaal gemaakt voor de kluiskapel? Vanwege de naam ‘Besloten Tuin?’

Het antwoord is: ‘Nee.’ De koorkap is gemaakt voor het capucinessenklooster van Lugano, en is aan de kluis geschonken door vader Gabriël Bunge.

De koorkap is waarschijnlijk gemaakt in de negentiende eeuw, maar de snit en vooral het gebruikte bloemenbrokaat zijn eigenlijk typisch achttiende eeuws.

Dit type koorkappen kun je op Sacramentsdag (aanstaande donderdag in normale katholieke landen) door de straten zien wapperen in alle gebieden die ooit tot het koninkrijk Beieren of het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije hebben behoord. Ruwweg het ‘Kerken-met-uien-gebied,’ zeg maar.

In de achttiende eeuw liet men de barok steeds meer woekeren, alsof gebouwen en voorwerpen niet meer waren gebouwd, gesmeed of geweven, maar uit de grond gegroeid. De stijl die zo ontstond noemt men ‘rococo.’ In de sacrale bouwkunst werd deze stijl vooral toegepast in midden- en oost-Europa (Elders werd de rococo voor kerken te frivool bevonden.)

Hierboven het interieur van de ‘Wieskirche,’ een van de meer extreme voorbeelden van deze kunststijl.

Kenmerken van de rococo zijn dat de versieringen niet langer symmetrisch zijn, dat er veel wordt gespeeld met zogenaamde ‘rocailles,’ dat er op een ingenieuze manier met verborgen ramen en spiegels wordt gewerkt om dramatische lichteffecten te creëren, en dat de holle en bolle vormen en bogen uit de baroktijd fragieler, luchtiger en sierlijker worden.

In deze periode ontwikkelde men ook een grote waardering voor de kunst uit het verre oosten, zoals bijvoorbeeld China. Men bouwde Chinese paviljoens in de tuinen van de paleizen, importeerde (en produceerde voor het eerst ook zelf) porselein en maakte kerkelijke gewaden (zoals koorkappen) van Chinese zijdeweefsels.

Onze Warfhuister Luganese koorkap is een negentiende-eeuwse navolging van een dergelijke koorkap. Die rococo koorkappen zijn namelijk nooit meer uit de mode geraakt. Je kan ze nog zo bestellen in praktisch elk paramentenatelier dat dicht genoeg bij de Donau ligt.

Onze Lieve Vrouw van de besloten tuin. Dat is de kapel, het kleine heiligdom van Maria in Warfhuizen, waar we, na deze H.Mis, in processie naar toe zullen gaan.

Onze Lieve Vrouw van de besloten tuin, in het Latijn: hortus conclusus, een geliefd thema in de late middeleeuwen in de schilderkunst en op tapisserieën.

We zien Maria – want het heeft altijd betrekking op haar – in een ommuurde tuin met veel bloemen en bij haar staat meestal de eenhoorn.

De bron is het Hooglied in het Oude Testament waar we lezen: een gesloten tuin is mijn zuster bruid, een verzegelde bron (4,12).

Die gesloten tuin is altijd in verband gebracht de Onbevlekte Ontvangenis van Maria, wat, zoals u weet, inhoudt dat Maria vanaf de conceptie in de schoot van haar moeder Anna gevrijwaard was van de erfzonde, verlossing vooraf omdat zij immers God zelf in haar schoot zou dragen. Smetteloos moest zij zijn, een gesloten tuin, een verzegelde bron.

Zo is ook een aanroeping in een Maria litanie, afkomstig uit Loreto, de zogenaamde Lauretaanse litanie, die geheel aan de H.Schrift is ontleend

Hortus conclusus - gesloten tuin

Fons signatus - verzegelde bron

De eenhoorn, die meestal bij Maria in de gesloten tuin staat afgebeeld, is ook aan de H.Schrift ontleend en wordt op verschillende plaatsen in het Oude Testament genoemd. Die zoekt zijn toevlucht in de schoot van de Maagd en heeft de macht met zijn lange spitse hoorn vergiftigde bronnen te zuiveren.

Hij wordt natuurlijk met Christus in verband gebracht – de zuiverheid in het geheel staat centraal. Tota pulchra – o allerschoonste, zo mogen wij dat verstaan.

Het beeld heeft ook iets poëtisch en dat mogen we in deze tijd benadrukken: de schoonheid van ons geloof, want God is ook de Alschone en dat heeft zovele kunstenaars telkens weer geïnspireerd. Maar poëzie is niet alleen lief, zoals de poeziealbums van mijn zusjes vroeger.

Ook vandaag, in deze heerlijke, bloeiende meimaand, gaan we waarschijnlijk door de regen en tenminste onder een donker, dreigend wolkendek naar Maria toe in haar besloten hof.

Een droevige, wenende Maria is zij hier, om wat haar Zoon heeft moeten dóórmaken – had de oude Simeon het haar al niet voorzegd? –, ook om de vele zonden en het vele leed in de wereld dat niet alleen groot is elders in de wereld, maar ook als het onszelf hier treft. Naar wie kun je dan beter gaan dan naar je Moeder, onze hemelse Moeder, die als geen ander zo dicht bij de Heer, bij God zelf, staat.

De Vader heeft ook het lijden van de Zoon niet weggenomen. Zo moeten wij ons kruis dragen, maar met de Heer, die zelf heeft gezegd ‘komt tot Mij die belast en beladen zijt en Ik zal u verkwikken’, en met zijn Moeder Maria aan onze zijde zal het lichter worden, kunnen wij het aan en mogen wij omhoog kijken naar die uitbundige stralende kroon, beeld van de Verrijzenis, de overwinning. Daarom is de wenende Maria ook een blijde want de vreugde is het laatst!

Zo mogen wij ons onder de bescherming van Maria scharen, nu in deze Eucharistieviering, in een blijde wandeling naar haar, beeld van de pelgrimage die ons leven is.

Onder uw bescherming nemen wij onze toevlucht Onze Heilige Moeder van God.

Amen.

In de muziekwereld heeft de titel ‘kerkmusicus’ tegenwoordig weleens een wat pejoratieve bijklank. Daar moest ik aan denken tijdens de bedevaartsdag van afgelopen zaterdag. Over hoe oneerlijk dat is, welteverstaan. Want als kerkmusicus moet je alles tegelijk kunnen, en wel onder dezelfde druk als een concertmusicus. Alleen hoeft die, als het goed is, alleen maar geweldig mooi te musiceren. Terwijl de kerkmusicus ook nog eens in de gaten moet houden hoever de priester is met de Liturgie, of de volkszang meekomt met de orgelbegeleiding, of het koor klaar staat met de juiste partituur onder de neus.

Dit alles kwam mij weer eens bijzonder helder voor de geest toen ik de foto’s van de processie van zaterdag onder ogen kreeg. Processies zijn namelijk voor de cantores de ingewikkeldste toestanden die je je maar kunt voorstellen. Processies hebben namelijk de neiging musicaal te golven. Voorin wordt iets ingezet, dat langzaam naar de staart van de stoet kabbelt. Daarna komt het tempo van de achterhoede als de branding op een zandstrand teruggeklotst naar het hoofd van de parade. Ergens halverwege…botsen de getijden.

Dit voorkomen is onmogelijk. Wat je wel kunt doen is een vorm van harmonie zien te bereiken. Weliswaar zal de eenheid van het gezang onherroepelijk uiteenvallen in meerdere koren, en er zal altijd een gelijkvloerse kruising zijn waarop alle lichten tegelijk op groen staan. Er moet een punt komen waarop de tegengestelde stromingen elkaar ontmoeten. Maar als je een zeker talent, een zeker fingerspitzengefühl hebt, kun je alles zo sturen dat zelfs een botsing muziek wordt. Een klingelen van duizend belletjes in plaats van een kakofonie van krijsende coupletten.

Ik heb bewondering voor al wie dat kan. Daar moest ik even aan denken bij de foto van de cantores van de Tiltenberg hierboven, en Sander Swezerijenen die achterstevoren loopt om de botsingen te kneden tot belletjes. Dat wordt nog wel wat met die jongens.

Trouwens, even afgezien van processies: zelf kunnen ze ook zingen. Bestel hun laatste CD Hier

(Binnenkort ook te koop in het voorportaal van de Warfhuister kluis)

Tijdens de Warfhuister bedevaart van afgelopen zaterdag droeg ze ‘m voor het eerst: de nieuwe schutsmantel waar al zo lang naar werd uitgezien. Couturier Ramiro Koeiman heeft er enkele maanden aan gewerkt, en hem vrijdagavond overgedragen aan de broederschap. Op de mantel is de ‘Besloten Tuin’ afgebeeld achter een hemelse versie van het clausuurhek zoals dat in de Warfhuister kluis staat (liefhebbers van de kluis zullen de vorm ervan wel herkennen, rechts onder op de mantel.) Allerlei planten en dieren uit het paradijs zijn op de mantel geborduurd en genaaid, alles van gouddraad en parels.

Zaterdag is de mantel tijdens de grote bedevaart ingezegend door plebaan Wagenaar.

(Foto: Rende Zoutewelle)

De Warfhuister broederschap had afgelopen zaterdag haar traditionele bedevaartsdag. Dit jaar was er erg veel tijd en zorg in de voorbereiding gestoken, ook in verband met de feestelijke zegening van de nieuwe schutsmantel van Maria. Dat was te merken ook! Wat een feestelijke dagen zijn dit toch altijd. En wat een wonder is die hele devotie toch eigenlijk, als je erover nadenkt. Van de Mis heb ik nog geen geschikte foto, maar ik kan er in ieder geval van vertellen dat plebaan Wagenaar de sterren van de hemel preekte over de titel ‘Besloten Tuin’ voor Maria, de geschiedenis ervan en de verbeelding van deze devotie in de kunst.

De processie naar de Bedroefde Moeder van Warfhuizen verlaat Wehe-den Hoorn (Foto: Marjo Antonissen)

Een niet meer zo ongewoon, maar toch nog steeds wonderlijk gezicht: processie over het Groninger Hoogeland. Een ondeugend windje speelt lustig met de vaandels. (Foto: Rende Zoutewelle)

Ritselend gras, klapperende vaandels, vette klei, rammelende rozenkransen en blijde pelgrims. (Foto: Marjo Antonissen)

Bij het begin van het Lof. De Plebaan draagt een barokke koorkap, een geschenk aan de kluis van pater Gabriël Bunge bij deze gelegenheid. (Foto: Marjo Antonissen)

De Bedroefde Moeder van Warfhuizen droeg voor het eerst de prachtige nieuwe schutsmantel van Ramiro Koeiman. Plebaan Wagenaar heeft de mantel aan het begin van het lof ingezegend. (Foto: Rende Zoutewelle)

En tot slot: De zegen met het Allerheiligste. (Foto: Marjo Antonissen)

De broederschap van Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin heeft vanaf vandaag een eigen website! Ik neem aan dat er hier en daar nog wel een linkje niet zal werken, maar ik denk dat een bezoekje toch al de moeite waard is.

Beste medegelovigen, dit soort gezelschappen zijn ontzettend zeldzaam in Noord-Nederland, en dat is een groot gemis. Zij maken een aspect van onszelf als gelovige toegankelijk dat fundamenteel bij ons zieleleven hoort, fundamenteel katholiek is en dat tóch de laatste decennia fundamenteel is verwaarloosd.

Tot nu toe hadden wij nog een excuus als ons devotionele leven er wat calvinistisch uitzag. Wij konden zeggen: ‘Maar er is ook nooit wat te doen op dat gebied in onze contreien.’ Dat excuus is er nu niet meer. Dus: wat voor leeftijd of achtergrond je ook hebt, kijk eens op deze site, en zie eens of er iets in je wakker wordt dat je tot nu toe had gemist.

Alles wat te maken heeft met de bedevaarten naar de Bedroefde Moeder van Warfhuizen wordt in het vervolg op de weblog van de broederschap geplaatst (al zal ik de eerste tijd nog wel af en toe een doorverwijzing plaatsen.)

Op zaterdag 8 Mei is er weer een bedevaart naar Onze Lieve Vrouwe van Warfhuizen. Om 14.00 is de bedevaartmis in de kerk van de heilige Bonifatius in Wehe-den Hoorn. Daarna trekken we, om ongeveer 15.00, in processie naar Warfhuizen (2 km,) waar in de kluiskapel het sacramentslof met Mariahulde wordt gevierd. Na afloop zal er koffie met cake zijn in het dorpshuis van Warfhuizen.

De celebrant is deze keer plebaan R. Wagenaar, pastoor van de Groninger kathedraal.

Sinds 2003 trekken van heinde en verre mensen, individueel en in besloten groepen, naar de ‘Bedroefde Moeder van Warfhuizen.’ Sinds enkele jaren is er ook deze ‘open’ bedevaart, om iedereen de gelegenheid te geven om in groepsverband en in een feestelijke sfeer naar Warfhuizen te pelgrimeren.

De kosten van deelname zijn 5 Euro

Voor hen die slecht ter been zijn en geen processies kunnen lopen is er vervoer mogelijk van Wehe-den Hoorn naar de kluis van Warfhuizen.

Aanmelden bij Johanna Weersing: (050) 542 71 58

Onze Lieve Vrouwe van Warfhuizen in kerstdracht

Het interieur met de grote kerstboom en de guirlande aan het clausuurhek

En buiten is het nog steeds prachtig…

Het altaar van Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin was nog altijd ernstig provisorisch. Wie goed keek zag dat de bekleding niet paste, en dat er overal lelijke stukken MDF in het zicht zaten. Ook was het geheel een storend element in het kerkinterieur door de grote hoeveelheid kanariegeel met friemels.

Tussen het einde van het bedevaartseizoen en het begin van mijn retraite bij het vadertje is het altijd klussentijd. Dan hebben er de minste mensen hinder van, en kan ik na mijn retraite een frisse en kluizenaarderige herstart maken. Dit jaar kreeg ik op 16 September de geest en ondertussen is het in de kerk een vreselijke puinhoop geweest. Het ergste hebben we nu gehad, maar Maria staat nog wel op het Heilig Kruisaltaar (sommigen worden er nostalgisch van) en dus de Sacramentsuitstelling in de weg. Ik was van plan alles toch maar gewoon door te laten gaan, maar dat is gewoon verre van handig, dus tot en met zondag is er niks te doen en zit de kerk van tijd tot tijd een uurtje op slot (wanneer het echt te erg wordt, zeg maar.)

Gelukkig wordt het echt prachtig, en vanaf zondag staat de bedroefde moeder van Warfhuizen in een spik en span retabel met altaar (o ja, en de liefhebbers van het Kindje Jezus krijgen ook hun zin: hij is terug op een mooie, prominente plaats.)

Nu nog weer opruimen. Gezien mijn uiterst voorlijke grove motoriek en mijn geweldig praktisch vernuft zit ik tot op mijn ondergoed onder de blauwe verf.

Net als de trekstangen, trouwens, en de WC. O, en de soeppan ook, zie ik.